• 1
  • 2

Öne Çıkan Makaleler

Dinsel terör, dini referans alan, meşruiyetini dinden sağlayan bir terör çeşididir. Dinsel terör, dinsel sembolleri kullanarak, kendine özgü bir değerler sistemi yaratır ve siyasi gücü din adına ele geçirmek ve kullanmak için her yolu dener. Şiddet, karşıt görüşte olan insanları, ikna etme yerine, kaba kuvvetle ve zor kullanarak bir şeyler yapmaya veya belli bir fikri kabul etmeye zorlamak anlamına gelmektedir. Terörün ise, kokutma, yıldırma, tedhiş; cana kıyma ve malı mülkü yakıp yıkma, insanları kışkırtma gibi anlamları vardır.

Terör, şiddetin daha çok siyasi bir amacı gerçekleştirmek için sistemli olarak kullanılması şeklinde tanımlanabilir. Terörde örgütlülük ve devamlılık söz konusudur. Terör olarak nitelenen şiddetin kuralı da yoktur. Şiddetin ve terörün her türlüsü kötüdür; fakat dinden kaynaklanan, dini refesans alan şiddet ve terör en kötü olandır. Çünkü, dinsel terörde yapılan iş, din adına yapıldığı, ya da dinsel argümanlarla/ sembollerle kamufle edildiği için, iyi, ya da kötü olduğunun sorgulanması yapılmaz. Terörist, eyleminin kendisini cennete götüreceğine inanır. Dinsel şiddet ve terör, aynı dine mensup insanlar tarafından da, din adına yapılan meşru eylemler olarak görülebilir. Bu sebepten, dinsel terörün toplumda taban bulması daha kolaydır.

Günümüz dünyasında şiddet ve terör küresel bir boyut kazanmıştır; bütün insanlığın geleceğini tehdit etmektedir. İşin gerçeği, şiddetin ve terörün dini, imanı olmaz. Özü itibariyle hiçbir din, şiddeti ve terörü teşvik etmez. Dinlerin temel ortak paydasında, insanın can ve mal güvenliğinin sağlanması, iyiliğin, doğruluğun teşvik edilmesi vardır. Sorun, dinlerden çok dindarların dini algılama biçimleri ile ilgilidir. Bu sebepten, dinsel terörle küresel ölçekte başedebilmenin yolu, öncelikle, dinler hakkında, doğru bilgi sahibi olmaya bağlıdır. Bütün dinler, insan için vardır; amaç değil, insanın insanlığını gerçekleştirmesine katkı sağlayan bir araçtır. Yahudilik, Hıristiyanlık, İslam, Budizm ve Hinduizmi merkeze alarak düşünecek olursak, dinlerde ortak ahlak ilkelerinin doğruluk, temizlik, iyilik ve yardımseverlik, büyüklere saygı ve başkalarına zarar vermemek şeklinde özetlenebileceğini görebiliriz. Haksız yere adam öldürmek, bütün dinlerde yasaklanmıştır. Bütün dinler, hırsızlığa karşı çıkmaktadır. Yalancı şahitlik, hiçbir din tarafından hoş karşılanmamıştır. Bütün dinlerde ortak olan bu temel paydaların, doğru bilgi ile öne çıkarılması, insanların din adına başka din mensuplarına kötü gözle bakmalarına engel olabilir. Aynı şekilde, dinlerin diğer din mensuplarına bakış açılarının da sağlıklı bir şekilde yeniden ortaya konulması gerekmektedir. Bunun için de, “kurtuluş”un herhangi bir dine mensup olmadan önce, insan olmaya bağlı olduğu, dinlerin ortak amacından hareketle öne çıkartılabilir. Küresel şiddet ve terörün ilacı, dinlerin özünde bulunan ortak değerlerin, evrensel ölçekte etkin kılınmasına bağlıdır.

Öte yandan, dinlerin, insanlığın barış içinde yaşamasına katkı sağlayabilmesi için, birey bilincine vurgu yapılmasında fayda vardır. Din en temelde bireyseldir. İslam’ı merkeze alarak düşünecek olursak, imanın, sorumluluğun ve kurtuluşun bireysel olduğunu görürüz. İslam’a göre, her insan, kendi hür iradesiyle inanır; hiç kimse, bir başkasına inanma konusunda baskı yapamaz. İman, doğrudan Tanrı ile insan arasındaki bir alandır; araya herhangi bir kimsenin girmesi mümkün değildir. İslam’a göre, hiç kimse bir başkasının günahını çekmez; sorumluluk bireyseldir. Aynı şekilde cennete, ya da cehenneme gitmek de, bireysel tercihler sonucunda gerçekleşir. Her insanın cennete gitme hakkı vardır. Her insan, hakettiği zaman cennete gider. Cennete gitmek isteyen kimse, öncelikle, Tevhid merkezli sağlam bir inanca sahip olmalı ve sonra da, dosdoğru olarak, iyi işler (salip amel) yapmalıdır. Bu gerçek Kur’an’da şöyle ifade edilmektedir: “Rabbimiz Allah’tır deyip dosdoğru olanlar için hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir. İşte cennetlikler bunlardır ve yaptıkları güzel işlere karşılık orada sürekli kalacaklardır”. (46/13-14).

Şiddet ve terörün temelinde, insanın egemenlik iddiası yatmaktadır. Dinlerin şiddet ve teröre meşruiyet kazandırmaması için, dinin egemenlik iddiasının olmadığı insanlara iyi anlatılmalıdır. Daha açık bir ifade ile, dinin siyasetle organik bağının kopması gerekmektedir. Tarihin bazı dönemlerinde, din, sadece siyasetle değil, hukuk ile, ekonomi ile iç içe olmuştur. Ancak, toplumların gelişmesi, yaşam alanlarının oluşmasını sağlamıştır. İslam’ın geldiği dönemde, din-siyaset, din-hukuk, din-ekonomi gibi konularda, alanlar ayrımının var olduğunu söyleyebilmek pek mümkün değildir. Ancak daha sonraki süreçte, toplumların büyümesine ve gelişmesine bağlı olarak din, hayatın bütün alanlarında etkin olmasına rağmen, kendi yerini yeniden belirlemek durumunda kalmıştır. Osmanlı’nın son zamanlarında dinin, ekonomi ile, hukuk ile yavaş yavaş yolları ayrılmaya başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile birlikte, dinin, ekonomi, hukuk ve siyasetle organik bağları kalmamıştır. Halk da, bu alanlardaki gelişmelere, din adına hiçbir zaman karşı çıkmamıştır. Türkiye’nin halkı Müslüman olan ülkelerden farkı, büyük ölçüde demokrasi ve laiklik sayesinde ortaya çıkmıştır. Belki de bu sebepten, Türkiye’de İran’daki gibi bir “İslam Devrimi”nden, bir Taliban hareketinden hiçbir zaman söz edilmeyecektir. Türkiye, Batı uygarlığının demokrasi, hukukun üstünlüğü, laiklik, insan hakları, kadın erkek eşitliği gibi, yüksek değerlerine uygun bir İslam anlayışı üretmeyi başarmıştır. Unutmamak gerekir ki, Dinlerdeki kurumsallaşma insan ürünüdür. Her din, toplumların gelişmişlik düzeyine göre kurumsallaşma imkanı bulur. İslam örneğini merkeze alarak düşünecek olursak, Tanrı insan aklına yardımcı olmak için vahiy göndermiştir. Vahyi anlayan insan, Kur’an’daki kurucu ilkeler doğrultusunda bir din anlayışı oluşturur ve böylece İslam’ın bir din olarak kurumsallaşma süreci başlar. Kur’an’daki kurucu ilkeler, her zaman ve mekanda İslam’ın yeniden kurumsallaşmasını sağlar. Bir başka ifadeyle, İslam’ın tek, değişmez bir anlaşılma biçimi yoktur. Bu durum, hemen bütün dinler için de geçerlidir.

Şiddet ve terörü önleyebilmek için, sebeplerini doğru tespit etmek ve herhangi bir dine mensup olanların günahlarını, onların dinine yüklememek gerekmektedir. İnsanlık, içinde yaşadığımız zaman diliminde, tarihte hiç olmadığı kadar şiddet ve terörden bunalmıştır. Artık, şiddet ve terör lokal olmaktan çıkmış; bütün insanlığı etki çemberi altına almıştır. Şiddetin ve terörün küresel bir boyut kazanması ve insanlığın geleceğini tehdit eder hale gelmesi, bir yerlerde çok ciddi yanlışların mevcut olduğunu göstermektedir. Şu anda şiddet ve terörün kaynağı olarak “ılımlı” ifadesiyle “Gelişmekte Olan Ülkeler” gösterilmektedir. Nitekim Amerika, Afganistan’a ve Irak’a girerken, “terör bataklığını kurutmak” ve “demokrasi getirmek” amacıyla hareket ettiğini söylemiştir. İşin gerçeği, şiddet ve terör küresel ölçekte “insan olma onuru”nu yok etmeye başlamıştır. Üstelik, zengin- fakir, gelişmiş-gelişmemiş, okumuş-okumamış, Hiristiyan-Müslüman, dinli-dinsiz gibi ayrımlara hiç gitmemektedir. Kıyamet, insanoğlunun “insan olma onuru”nu kaybetmesi anlamına da gelmez mi? Artık, şiddet ve terörün hedefi herkes olduğu gibi, ortaya çıkmasında da az veya çok herkesin katkısı olduğu gerçeği görülmelidir. Eğer ana hedef “insan olma onuru” ise, insan olma bilinci çözüm için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Ancak, W. Frankl’ın dikkat çektiği, “varoluşsal boşluk”, beraberinde şiddeti, terörü, uyuşturucuyu, intiharları getiriyorsa, insanlığın yüz yüze kaldığı “anlam kaybı”nın öncelikle sorgulanmasında fayda vardır. “Varoluşsal boşluk”, Batı uygarlığının dünya ölçeğinde yayılmasıyla birlikte kitlesel bir sorun olarak karşımıza çıkmıştır. W. Frankl şöyle demektedir: “Her çağın kendine ait ortak nevrozu vardır ve her çağ, bununla başa çıkmak için kendi psikoterapisine ihtiyaç duyar. Günümüzün kitle nevrozu olan varoluşsal boşluk, özel ve kişisel bir nihilizm (hiççilik) şekli olarak tanımlanabilir; çünkü nihilizm, varlığın hiçbir anlamı olmadığı inancı olarak tanımlanabilir” (W, Frankl, İnsanın Anlam Arayışı, çev. S. Budak, Ankara 1998, s.121)

Şiddet ve terörün küresel boyut kazanmasının, anlam kaybının doruk noktasına ulaşması sonucu tutunacak hiçbir dalı olmayan insanların içine düştükleri “varoluşsal boşluk” ile doğrudan ilgisi vardır. Çünkü, kitle halinde şiddete yatkınlık söz konusudur. Kitle iletişim araçları sürekli şiddetle ilgili haberleri ön plana çıkarttığı gibi, çocukların severek izledikleri bazı çizgi filimler bile yoğun şiddet içermektedir. İnsanların zihinleri sabun köpüğü gibi olan popüler kültürle meşgul edilince, popüler olan şiddet ve terör yeşerebilmek için uygun ortam bulmuş olmaktadır. “Varoluşsal boşluk, yirminci yüzyılın yaygın bir olgusudur. Bu anlaşılır bir şeydir; bunun nedeni, gerçek bir insan olduktan sonra insanın yaşadığı iki yönlü bir kayıp olabilir. İnsanlık tarihinin başlangıcında insan, bir hayvanın davranışlarını belirleyen ve güvence altına alan bazı hayvanca içgüdülerini kaybetmiştir. Cennet gibi, bu güvenlik de insana sonsuza kadar kapanmıştır; insan seçim yapmak zorundadır. Ne var ki buna ek olarak insan, davranışlarını yönlendiren geleneklerin hızla azaldığı son gelişme döneminde bir başka kayıpla daha yüz yüze gelmiştir. Hiçbir içgüdü ona ne yapacağını söylemez. Hiçbir gelenek ona ne yapması gerektiğini söylemez; bazen neyi arzuladığını bile bilmez. Bunun yerine ya diğer insanların yaptığı şeyleri arzular (uydumculuk) ya da diğer insanların kendisinden yapmasını istedikleri şeyleri yapar (totalitercilik). (W. Frankl, a.g.e., s.101)

Şiddet ve terörün küresel bir boyut kazanması ve insanın elinden “insan olma onuru”nu almaya başlaması modern bir olgudur. Hiç kuşkusuz eskiden de şiddet ve terör vardı. Din, belki de insanlık tarihinin başlangıcından beri, hem şiddet ve terörün ilacı olarak; hem de şiddet ve terörün meşruiyet aracı olarak işlev gördü. Ancak, tarihin hiçbir döneminde şiddet ve terör dinle bu kadar içli dışlı olmadı. Bugün insanlığın geleceğini tehdit eden şiddet ve terörde, herkesin kendi çapı oranında katkısı olduğunu söylemek pek yanlış olmasa gerektir. Herkesin payının gücü ve imkanları ölçüsünde olduğunu unutmamak gerekir. Küresel şiddet ve terör canavarının yaratılmasında ve semirmesinde en büyük payın Batılılarda olduğu hiçbir zaman göz ardı edilmemesi gereken bir gerçektir. Müslümanların da sütten çıkmamış ak kaşık olduğunu hiç kimse düşünmesin. Bu mesele, dinsel bir mesele değildir. Özünde insana özgü “güç” ve egemenlik kavgası vardır. Çağın hastalığı olan “Varoluşsal Boşluk”, bazı bölgelerdeki insanların özgürlüklerinin tehdit altında olması, insani yaratıcılığın engellenmesi, bazı insanların şiddet ve teröre yatkın olmasının ilk akla gelen sebepleri arasındadır. Şiddet ve terörle “güç” ve “egemenlik” arasındaki ilişkiyi biraz daha yakından anlamaya çalışmak konunun daha iyi anlaşılabilmesi için yararlı olacaktır.

Şiddetin ve terörün temelinde, sadece insana özgü olan “güç” yatmaktadır. İnsanın dışındaki bütün canlılar, hayatlarını programlandıkları şekilde sürdürürler. Onlarda hayatta kalabilmek, sadece içgüdülerle sağlanabilmektedir. Oysa insan, yaşayabilmenin ötesinde “daha iyi yaşayabilmek” için daha güçlü olmak gerektiğinin farkındadır. Böylece hem yaşamak derinliğine ve genişliğine bir anlam zenginliğine kavuşmakta; hem de yaşamakla güç arasındaki ilişki kendiliğinden ortaya çıkmış olmaktadır. Doğadaki “doğal ayıklama”, doğal olarak daha güçlü olanın hayatta kalmasını sağlamaktadır. Ancak, insanın dışındaki varlıkların hiçbirisi ne zayıf olduklarının, ne de daha güçlü olduklarının farkındadırlar. Hiçbirisi, doğal programlarını zorlayarak daha güçlü olabilmek için çaba sarf etmezler.

Hiç kuşkusuz insan için de, en temel/varoluşsal ihtiyaç hayatta kalabilmek arzusudur. Bunun için de “güçlü” olmak gerekmektedir. Ancak, bu “güç”, insanla birlikte, sadece “fizik güç” olarak anlaşılmamaktadır. İnsan, “güç”ün ne olduğunu bildiği gibi, nasıl elde edilebileceğini, nasıl kontrol edilebileceğini; kendisi için bir tehdit oluşturan “güç”ten nasıl korunabileceğini de bilmektedir/öğrenmeye çalışmaktadır. Kısaca ifade edecek olursak, insanın elinde güç, artık çeşitlenmiştir ve çok çeşitli kaynaklardan elde edilebilmektedir. Daha da ötesi, insanlar, hemcinsleri ile işbirliği yaparak güçlerini artırabildikleri gibi, doğadaki enerjiyi de kontrol ederek gerekli gücü elde edebilmektedirler. Gemileri denizde yüzdürebilmek için “forsa” kullanan da, yelkenleri şişirerek rüzgarın gücünden yararlanan da, buharı ve nükleer enerjiyi kullanan da insandır. İnsanın gücü, en temelde akıldan, bilgiden gelmektedir.

İnsan, hem kendi gücünün, hem de diğer insanların gücünün farkındadır. Kendi gücünü artırmak isterken; kendisinden daha güçlü olanlardan korunmak için de birtakım çareler düşünmek zorundadır. Güçlü olan ve güçlü olduğunu bilen insanlar, bu gücün fark edilmesini, güçlü olduğunun bilinmesini istemektedirler. Öte yandan, birilerinin kendisinden daha güçlü olduğunu bilen insanlar da, ya yeni güç kaynakları arama yoluna gitmekte; ya da güçlü olanın zayıf taraflarını keşfetmek için çaba sarf etmektedirler.

İnsanlık tarihi, bir yönüyle de “güç”ün ve bu “güç”ü elde edebilme ve güçlülüğü sürekli kılabilme mücadelesinin tarihidir. İnsan, gücünü artırabilmek için “alet” yapmayı başarmıştır. Bugün bilim ve teknolojinin insana sağladığı güç, hem göz kamaştırıcı, hem de baş döndürücü niteliktedir. Ancak, bu “güç”ün sadece yüksek teknolojiye dayalı “fiziki” bir güç olduğu gerçeğini görmek zorundayız. Varlığını yüksek teknolojiye ve “güç”e endeksleyen ABD, bu güçle her sorunu çözebileceğine, dünyayı istediği gibi şekillendirebileceğine inanmaktadır. Bu, her ne kadar Hz. İsa adına yapıldığı iddia edilse de bir tür Tanrı’lık iddiasından başka bir şey değildir. Güç, kontrol edilebildiği, insan hayatını kolaylaştırabildiği, insana hizmet ettiği ölçüde güçtür. İnsanı kontrol etmeye başlayan güç, artık insan için fayda yerine zarar getirmeye başlar. Gerçek güç, insanın kendisini kontrol edebilmesi gücüdür.

Şiddet ve terör, sonradan öğrenilmektedir; hiçbir insan doğuştan şiddet yanlısı, doğuştan terörist değildir. Bu sebepten, insanlara potansiyel terörist gözüyle bakmak, terörü teşvik etmek anlamına gelir. Herhangi bir dini, ya da din mensuplarını bir bütün halinde terörle irtibatlandırmaya kalkışmak, hem terörün kaynaklarını doğru anlamayı engeller, hem de teröre karşı gösterilecek direncin kırılmasına yol açar. İnsanları haksız yere suçlamak, öfke birikmesine sebep olur. Haksız yere suçluluk psikolojisi yaratmaya çalışmak da, biriken öfkenin kontrol dışı patlamasına yol açabilir.

Şiddet ve terörle din arasında doğrudan bir bağ olduğunu söyleyebilmek pek mümkün değildir. Ancak, insanlık tarihi boyunca, iktidarı/gücü elinde bulunduranlar, bunun sürekliliğini ve meşruiyetini sağlayabilmek için dini kullanmaktan hiç çekinmemişlerdir. Bu doğrultuda, dinden beslenen şiddet ve terör hep olagelmiştir. Bu durum, dinlerden çok, insanın sorunudur. Bütün dinler, en temelde insan hayatına anlam kazandırabilmek için vardır. Bu sebepten, hiçbir din, anlam kaymasının en açık tezahürlerinden olan şiddet ve terörü doğrudan desteklemez. Ancak, her dinde var olan “şehitlik”, “cihat” gibi, insanın “kendini feda etmesi” olarak yorumlanabilecek birtakım ögeler, dinin şiddetle birlikte anılmasını kolaylaştırmıştır. Aradığımız zaman, her dinde, hatta her ideolojide şiddete ve teröre açık olan bir boyut bulmak imkan dahilindedir.

Son yıllarda, özellikle Doğu Bloku çöktükten sonra, gittikçe artan bir dozda İslam’la şiddet ve terör arasında bir bağ tesis edilmeye çalışılmaktadır. Burada öne çıkartılan öge, “cihat” ve şehitlik olmaktadır. Hemen belirtmeliyiz ki, İslam, ölümü değil, hayatı esas alan bir dindir. Her insan, Kur’an’ın “sınav” olarak nitelendirdiği iyiyi, güzeli ve doğruyu gerçekleştirebilmek için yaşamak zorundadır. Bu sınav, insanın kendini inşa etme/kendini gerçekleştirme sınavıdır. Müslüman insan, savaşa bile ölmek, şehit olmak için değil; barışı sağlamak, insanca yaşayabileceği bir ortam hazırlamak için gider; ölürse şehit olur. Şehitlik, körü körüne ölüme gitmek değildir; yaşamak için bilinçli olarak çalışırken, daha iyi yaşamak için yollar aranırken ölmektir. Bu sebepten, Kur’an, haksız yere insan öldürülmesini yasaklamıştır. Bir başkasını öldürebilmek için haklı olmak demek, insanın yaşama hakkının tehlikede olması demektir. Eğer bizim yaşayabilmemiz, bizim yaşamımızı yok etmek için çalışan bir insanın öldürülmesine bağlı ise, o zaman haklı konuma geçmiş oluruz. Hz. Peygamber, insanları savaşa gönderirken, başta çocuklar, ihtiyarlar ve kadınlar olmak üzere masum insanların öldürülmemesi gerektiğini belirtmiş; ibadet yerlerine dokunulmaması, yeşil alanların tahrip edilmemesi konusunda da uyarılarda bulunmuştur. Bu sebepten, zaman zaman gündeme gelen “canlı bomba” türü olayları, İslam açısından onaylamak mümkün değildir. Çünkü, bu tür olaylarda, insanların bile bile ölmesi ve pek çok masum insanın hayatını kaybetmesi söz konusudur. İslam, savaş esnasında bile, sadece savaşanların öldürülmesine izin verir; masum insanların her ne sebeple olursa olsun öldürülmesi İslam’a uygun bir davranış değildir.

Cihat, Müslümanların başta yaşama hakkı ve özgürlük olmak üzere temel hak ve özgürlükleri tehlikeye girdiği zaman yapılmasına izin verilen savaştır. Kur’an açısından bakıldığı zaman, Müslümanlar, başka dinlere mensup olan insanları Müslüman yapmak için asla onlarla savaşamazlar. Çünkü “dinde zorlama yoktur” (Bakara, 256). Ganimet için savaşamazlar; çünkü başkasına ait olan bir şey haramdır. İslam’da esas olan, savaş değil; barıştır. Savaş, sadece yüksek güven kültürünün yaratılabileceği barış ortamının sağlanabilmesi için yapılır. Nitekim Hz. Peygamber’in döneminde yapılan savaşlar dikkatle değerlendirilirse, onların en temelde, Müslümanların temel hak ve özgürlüklerini teminat altına almak, güvenli bir ortam sağlamak ve barışı tesis etmek gibi yüksek amaçlara yönelik olduğu görülebilir. Kur’an’da, esas olanın savaş değil, barış olduğunu şu ayetten anlamak mümkündür: “Sizinle savaşırlarsa, Allah yolunda siz de savaşın, fakat aşırı gitmeyin. Bilin ki Allah aşırı gidenleri sevmez”. (2/190).

Hz. Peygamber, bir savaş dönüşü, “küçük cihat bitti, şimdi sıra büyük cihattadır” buyurmuşlardır. Büyük cihat, insanın yaratıcı yeteneklerinin, Kur’an’ın “salih amel” dediği iyi işlerin gerçekleştirilmesi doğrultusunda kullanılmasıdır. Büyük cihat, “güç”ün kontrol edilmesidir. Büyük cihat, öfkeye mağlup olmamak; barış içinde yaşamayı başarmaktır.

İslam’ın şiddet ve terörle özdeşleştirilmeye çalışılması, çok yönlü olarak şiddet ve terörün yayılmasına ve kökleşmesine hizmet etmektedir. Şöyle ki, bu tür davranışları İslam’a saldırı olarak algılayan Müslümanlar, şiddete daha açık hale gelmektedirler. İnsanlar, hiçbir zaman, kutsal saydıkları varlıklara, değerlere saldırılmasını hoş görü ile karşılamazlar. Böylece, farklı dinlere mensup insanlar arasında su sızdırmaz duvarlar oluşur; bir arada yaşamayı mümkün kılacak uzlaşı kültürünün yaratılabileceği ortam asla gerçekleştirilemez. Öte yandan, İslam’ın, insana hayat veren, yüksek güven kültürünün yaratılmasını, insanın yaratıcı yeteneklerinin önünün açılmasını sağlayacak olan “anlam” boyutu, tepkisel tavırların gölgesinde kalmaya mahkum olur.

Küresel boyut kazanan şiddet ve terör, artık bütün insanlığın en önemli sorunlarından birisidir; çünkü insanın “insan olma onuru” yok edilmektedir. Bu işi İslam’la veya Müslümanlarla irtibatlandırmaya çalışmak, iyi niyetten yoksun olmanın ötesinde, insanoğlunun dünyadaki serüvenine son vermek anlamına gelmektedir. Çünkü küreselleşme, iyi, doğru ve güzel olan işlerin de; şiddet ve terör gibi insan olma onurunu yok eden kötü işlerin de, bütün insanlığı derinden etkilemesi gibi bir sonuç doğurmuştur. Artık, başkalarının kötülüğüne, başarısızlığına, mutsuzluğuna dayalı bir barış ve mutluluk dönemi diye bir şey söz konusu değildir. İşte bu gerçeği, Batı uygarlığının temsilciliğine soyunan ülkelerin çok iyi anlaması gerekmektedir. Şimdiye kadar, Batı’nın refahı ve mutluluğu, “öteki”nin sefaletine endekslenmişti. Küreselleşme, “öteki”ne rağmen mutluluk imkanını ortadan kaldırmıştır.

Şiddet ve terörün küresel bir boyut kazanarak insanlığın geleceğini tehdit etmesi, bu süreçte Batılı başat değerlerin Batılılar tarafından tahrip edilmesi, Batı uygarlığına vücut veren temel paradigmanın sorgulanması zamanının geldiğini göstermektedir. İnsanlığın daha insani bir insan, tabiat, bilim ve teknoloji anlayışına ihtiyacı vardır. Bilim ve teknoloji alanındaki göz kamaştıran başarılara rağmen, insanların büyük çoğunluğu açlık sınırının altında yaşamaktadır. İhtiyar dünyamız, her an patlamaya hazır barut fıçısına dönmüştür; silahlanma yarışı bütün hızıyla devam etmektedir. Yüksek teknolojiye sahip olan ülkeler, icat ettikleri modern ölüm makineleri ile övünebilmektedirler. “Güven” konusunda ciddi bir anlam kayması yaşandığı için, bir türlü “yüksek güven kültürü” yaratılamamakta; ya da güvenliğin sadece yasalarla, polisiye tedbirlerle sağlanacağı zannedilmekte; insanlar her geçen gün daha tedirgin, daha güvensiz ve korku dolu hale gelmektedirler. Öyleyse, küresel şiddet ve teröre, küresel ölçekte çözüm aramaktan başka çıkar yol yoktur. Bunun için de, bir şekilde “yüksek güven kültürü”nün yaratılması, dünya ölçeğinde yaygınlaştırılması ve samimiyetle içselleştirilmesi gerekmektedir.

İnsanın insanca yaşayabilmesi için gerekli olan “yüksek güven kültürü”, aynı zamanda, insanın yaratıcı yeteneklerinin etkin kılınmasının da olmazsa olmaz koşuludur. İnsanı insan yapan böylesi değerlerle yüklü bir kültürün yaratılamadığı, sevgiden yoksun ortamlar, insanları şiddete ve teröre yatkın hale getirebilir. Sevgiyi ve saygıyı yaşayarak öğrenemeyenler, doğal olarak kini, nefreti ve şiddeti daha kolay öğrenebilirler. Yaratıcılığın engellenmesi, güvensizlik, kaybedecek hiçbir şeyi olmamak, yoksulluk şiddet ve terörün tetikleyicilerinin başında gelmektedir. İşin içinde güçlü motivasyon kaynağı olan birtakım “ödüller” de varsa, köklü bir anlam kayması yaşanır ve şiddet ve terör, doğal, sıradan bir olay olarak algılanabilir. Engellenme duygusu ve ödül birlikte olduğu zaman, şiddetin terörün genişliği ve derinliği daima artacaktır.

İnsanların insanca yaşayabilmeleri, yüksek güven kültürü yaratmadaki başarılarına bağlıdır. Bu ise, ancak içinde bulunulan ortamın insanı insan yapan yüksek evrensel değerlere duyarlı; sevgi ve saygının içselleştirildiği; dürüstlüğün, adaletin yaşam biçimi haline geldiği; hukukun üstünlüğünün, insan hak ve özgürlüklerinin genel kabul gördüğü bir ortam olmasına bağlıdır. Bütün dinlerin, bir şekilde “adalet”i önplana çıkartması üzerinde durulması gereken önemli bir husustur. Çünkü, adalet olmadan, ne yüksek güven kültürü yaratılabilir; ne de insanın yaratıcı yeteneklerinin önü açılabilir. Daha da ötesi, adalet olmadan hiçbir şey olmaz. Kant’ın dediği gibi, “Tanrı’nın tüm gücü adaletin yanında yer alır”.

Eğer, insanlığın geleceğini tehdit edilen küresel şiddet ve terör önlenmek isteniyorsa, insan yaşamı, insan özgürlüğü evrensel ölçekte güvence altına alınmalıdır. Bütün canlılar gibi insanın da en temel çabası, hayatta kalabilme arzusunda düğümlenir. Yaşam tehlikeye girdiği zaman, her türlü ölçü devre dışı kalır. Her insan, her ne pahasına olursa olsun, yaşamak ister. Bu demektir ki, insanın varlığı söz konusu olunca, şiddet de, terör de, kolayca akla uygun hale getirilebilir; varlıkları tehlikede olan insanlar, hayatta kalabilmek için, akla gelebilecek her yolu denerler. Küreselleşme, tehdit algılamasını da, güven algılamasını da küresel boyuta taşımıştır. Dünyamız ise, zannettiğimizden daha fazla küçülmüştür. Şiddet ve terörün en kötüsü olan dinsel terörle baş edebilmek için, öncelikle, dinlerin, insanların çıkarları ve egemenlik arzuları doğrultusunda kullanılmasının önüne geçilmelidir. Bunun için de, farklı din mensuplarının, diğer dinler hakkındaki ön yargılardan kurtulması gerekmektedir. İnsanların, bütün dinler hakkında, o din mensuplarınca doğru kabul edilen kurucu ilkelere dayalı doğru bilgiye ihtiyaçları vardır. Ayrıca, bütün dinlerin insanın insanca yaşamasını öngören temel ortak paydasının öne çıkarılmasında fayda vardır. Hiçbir din, haksız yere insan öldürülmesini istemez. Bütün dinler, adaletin etkin kılınmasını ve insanların güven içinde yaşamasını ister.

Dinsel şiddet ve teröre açılan kapı, büyük ölçüde “varoluşsal anlam boşluğu”undan kaynaklanmaktadır. Yaşanan anlam kayması, insanları şiddete ve teröre daha yatkın hale getirmektedir. Oysa din, insanlara insanca yaşayabilmenin ortak paydasını ve insan için varoluşsal önem taşıyan “anlam”ı kazandırmak için vardır. İnsanların insanca yaşayabilecekleri güvenli bir ortama kavuşmaları, yaratıcı yeteneklerini etkin kılabilecek imkanlara sahip olmaları ve yüksek güven kültürü yaratmayı başarmaları, dinsel terör ve şiddetin evrensel ölçekteki ilacı gibi görünmektedir.

Küresel boyut kazanan şiddet ve terörün zararlarının en aza indirilebilmesi için, öncelikle, her ne sebeple olursa olsun, terörün meşrulaştırılmasının önüne geçilmesi gerekmektedir. Terör, zararları çoğu zaman lokal gibi görünse de, esasta insan onuru ile bağdaşmadığı için, bütün insanlığın geleceğini tehdit etmektedir. Terör konusunda gösterilen çifte standart terörün yaygınlaşmasından başka hiçbir işe yaramaz. Bu sebepten, terörü önleme konusunda küresel bir mutabakata ve tutarlılığa ihtiyaç vardır.

Bütün dinler insan için var olduğuna göre, küresel şiddet ve terörün en önemli ilacı olduğunu düşündüğümüz “yüksek güven kültürü”nün yaratılması için, dinlerdeki güven kaynağı olan bütün ilkeler/değerler harekete geçirilebilir. Güvenin kök değerleri hem insanın fıtratında, hem de bir şekilde her dinin bünyesinde mevcuttur. Bunların farkına varılması, beslenmesi ve büyütülüp etkin kılınması gerekir. Bu arada, dindarların yanlışlarını dine maletmeden, dini koruyarak yanlışın yanlış olduğunu ortaya koymak da önemli bir husustur. Örneğin, 11 Eylül İslam’ın şiddet ve terörü besleyen bir din olarak görülmesine/gösterilmesine vesile olmamalıdır. Bir terör eylemi, masum insanların ölümüne yol açtığı için, kim tarafından ve hangi amaçla gerçekleştirilirse gerçekleştirilsin, insan onuru ile bağdaşmayan bir eylemdir ve şiddetle kınanması gerekir. Herhangi bir dine mensup olanların yanlışlarının onların mensup oldukları dine yüklenmesi, yanlışın yanlış olarak görülmesinin önündeki en ciddi engellerden birisidir. Her din, insan ortak paydasından hareketle, şiddet ve terörün önlenmesine yardımcı olabilir.

Pazartesi, 09 Kasım 2015
Uzun bir yapılandırma sürecinin ardından web sayfamız tekrar yayında. Güncelleme süresince yaşayabileceğiniz içerik ve görünüm sıkıntıları için özür dileriz.

En Çok Okunanlar

София plus.google.com/102831918332158008841 EMSIEN-3

Din | Akıl | Bilim